خواص تخم شنبلیله امروزه خیلی مورد بررسی قرار گرفته است. تخم شنبلیله یک ماده غذایی ارزشمند و قدیمی است که به دلیل داشتن فیبر و ترکیبات گیاهی، موضوع تحقیقات مختلفی قرار گرفته است.
در این مطلب از مجله ایرانیان، خواص تخم شنبلیله را بر اساس شواهد موجود بررسی می کنیم و در کنار فواید احتمالی، درباره عوارض، روش مصرف و موارد احتیاط هم صحبت خواهیم کرد.
تخم شنبلیله چیست و چه ترکیباتی دارد؟
شنبلیله با نام علمی Trigonella foenum-graecum گیاهی از خانواده حبوبات است که دانه های آن به عنوان ادویه و ماده غذایی مصرف می شوند.
تخم شنبلیله عطر و طعم مشخصی دارد که تا حدی یاد آور شربت افرا است. یکی از ویژگی های مهم تخم شنبلیله، وجود فیبر و ترکیبات گیاهی مختلف است. همین ترکیبات باعث شده اند پژوهشگران اثر احتمالی آن را بر قند خون، چربی خون و برخی مشکلات گوارشی بررسی کنند.
مهم ترین خواص تخم شنبلیله
تخم شنبلیله و کنترل قند خون
یکی از حوزه هایی که درباره شنبلیله بیشترین پژوهش انجام شده، قند خون و دیابت نوع 2 است. تحقیقات نشان می دهند مصرف شنبلیله قند خون را کاهش می دهد. افراد دارای دیابت نوع 2 شاهد تغییراتی در شاخص قند خون بودند. اگرچه نتایج امیدوار کننده هستند، اما تخم شنبلیله نباید جایگزین دارو های دیابت شود.
خواص تخم شنبلیله برای لاغری
تخم شنبلیله به عنوان یک ماده طبیعی برای کاهش وزن معرفی می شود. فیبر موجود در دانه شنبلیله می تواند به احساس سیری کمک کند برای همین به مصرف آن در غذا توصیه شده است.
اضافه کردن مقدار کمی شنبلیله به غذا می تواند بخشی از رژیم غذایی موثر برای کاهش وزن باشد، اما نوشیدن این دمنوش گیاهی برای لاغری در کنار مصرف مداوم شیرینی و غذاهای پرکالری، اثر شنبلیله را از بین میبرد.
تخم شنبلیله برای سلامت قلب و چربی خون
برخی مطالعات نشان داده اند که مصرف شنبلیله ممکن است روی بعضی شاخص های چربی خون اثر داشته باشد. در یک متاآنالیز روی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، مصرف مکمل شنبلیله با تغییراتی در کلسترول تام، LDL و HDL همراه بود.
خواص تخم شنبلیله برای گوارش
فیبر موجود در شنبلیله می تواند در رژیم غذایی به سلامت دستگاه گوارش و عملکرد بهتر روده ها کمک کند. با این حال، مصرف مقدار زیاد شنبلیله ممکن است برعکس باعث نفخ، اسهال، تهوع یا ناراحتی های گوارشی شود. بنابراین اگر معده حساسی دارید، بهتر است از مقدار کم شروع کنید و واکنش بدن خود را در نظر بگیرید.
خواص تخم شنبلیله برای افزایش شیر مادر
یکی از معروف ترین کاربردهای سنتی شنبلیله، استفاده در دوران شیردهی است. شنبلیله می تواند سبب افزایش شیر مادر شود. از شنبلیله در داروهای افزاینده ی شیر مادر نیز استفاده می کنند.
خواص تخم شنبلیله برای فشار خون
اثر شنبلیله بر فشار خون نیز در مطالعات انسانی بررسی شده است. یک متا آنالیز شامل ۶ کارآزمایی و ۳۷۳ شرکت کننده، کاهش محدودی در فشار خون سیستولیک را گزارش کرد، اما اثر معنا داری روی فشار خون دیاستولیک پیدا نشد.
خواص تخم شنبلیله برای زنان
شنبلیله در طب سنتی برای مشکلات مختلف زنان استفاده شده است؛ از دردهای قاعدگی گرفته تا افزایش شیر مادر. دم کرده ی شنبلیله برای دوران قائدگی یک دمنوش تسکین دهنده و آرامش بخش است.
خواص تخم شنبلیله برای مو
اخیرا در شبکه های اجتماعی، از تخم شنبلیله به عنوان درمان ریزش مو و تقویت مو یاد می شود. شنبلیله حاوی ترکیبات گیاهی مختلفی است و در مطالعات آزمایشگاهی خواص زیستی متنوعی برای آن بررسی شده است.
ترکیبات تخم شنبلیله
ارزش غذایی شنبلیله به مقدار مصرف بستگی دارد. این دانه حاوی ترکیبات مختلفی از جمله:
- فیبر
- پروتئین
- کربوهیدرات
- ترکیبات گیاهی
- مواد معدنی مختلف
است.
طرز استفاده از دانه شنبلیله برای لاغری
تخم شنبلیله را می توان به روش های مختلفی در رژیم غذایی استفاده کرد.
۱. استفاده به عنوان ادویه
یکی از ساده ترین روش ها اضافه کردن مقدار کمی تخم شنبلیله به غذا است.
۲. دمنوش شنبلیله
برخی افراد دانههای شنبلیله را در آب گرم دم می کنند. اگر برای اولین بار است که آن را مصرف میکنید، بهتر است با مقدار کم شروع کنید.
۳. خیساندن دانه ها
در برخی روش های سنتی، دانه ها برای چند ساعت در آب خیسانده و سپس مصرف می شوند.
آیا تخم شنبلیله را می توان هر روز مصرف کرد؟
اگر شنبلیله در حد معمول غذایی و به عنوان ادویه مصرف شود، برای بیشتر افراد سالم قابل استفاده است. NCCIH نیز مصرف مقادیر معمول موجود در غذا را برای بزرگسالان ایمن تلقی میکند. اما مصرف مقدار زیاد یا مکمل های غلیظ موضوع متفاوتی است.
عوارض تخم شنبلیله
در بیشتر افراد، مقدار غذایی شنبلیله مشکلی ایجاد نمی کند؛ اما مصرف زیاد ممکن است باعث عوارض شود.
شایعترین عوارض احتمالی عبارتاند از:
- نفخ
- اسهال
- تهوع
- ناراحتی گوارشی
- واکنشهای آلرژیک
در برخی افراد، واکنش آلرژیک میتواند شدید باشد.
چه کسانی نباید تخم شنبلیله بخورند؟
افراد باردار
مصرف شنبلیله در مقدار بیشتر از میزان موجود در غذا در دوران بارداری ایمن محسوب نمی شود و با افزایش خطر برخی ناهنجاری های مادرزادی ارتباط داده شده است. بنابراین در دوران بارداری نباید از دوزهای دارویی، مکمل یا دمنوش غلیظ شنبلیله بدون نظر پزشک استفاده کرد.
افراد مبتلا به دیابت
چون شنبلیله ممکن است قند خون را پایین بیاورد، مصرف مقدار زیاد آن همراه با داروهای دیابت میتواند خطر افت قند خون را افزایش دهد.
افراد دارای حساسیت
افرادی که به شنبلیله حساسیت دارند باید از مصرف آن اجتناب کنند.
آیا تخم شنبلیله با داروها تداخل دارد؟
بله، احتمال تداخل وجود دارد. به خصوص اگر فرد دارویی مصرف میکند که روی قند خون یا انعقاد خون اثر می گذارد، بهتر است قبل از مصرف مکمل یا مقادیر زیاد شنبلیله با پزشک یا داروساز مشورت کند.
بهطور کلی، گیاهان دارویی هم می توانند با داروها تداخل داشته باشند و «طبیعی بودن» یک ماده به معنی بیخطر بودن آن در هر شرایطی نیست. NCCIH نیز توصیه میکند افرادی که دارو مصرف میکنند، قبل از استفاده از محصولات گیاهی با پزشک مشورت کنند.
