فیناستراید چیست؟
فیناستراید برای درمان مردانی تجویز می شود که دچار علائم بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) یا ریزش مو با الگوی مردانه (آلوپسی آندروژنتیک) هستند. بزرگی خوش خیم پروستات ناشی از افزایش حجم غده پروستات است. مردان مبتلا به این عارضه معمولاً با مشکلاتی مانند دشواری در دفع ادرار، کاهش شدت جریان ادرار، تاخیر در شروع ادرار و نیاز مکرر به بیدار شدن در طول شب برای ادرار مواجه می شوند.
فیناستراید شدت این علائم را کاهش میدهد و نیاز به انجام جراحی پروستات را کمتر می کند. این دارو ممکن است بهتنهایی یا همراه با داروهای دیگر، مانند آلفابلاکرها (دوکسازوسین با نام تجاری کاردورا)، برای درمان BPH تجویز شود. در مردان مبتلا به ریزش مو، فیناستراید موجب افزایش تعداد موهای سر می شود، اما تاثیری بر حجم موهای بدن ندارد.
فیناستراید با مهار عملکرد آنزیمی به نام ۵-آلفا ردوکتاز عمل می کند. این آنزیم تستوسترون را به هورمون دیگری تبدیل می کند که باعث رشد پروستات می شود. با مهار آن، سطح تستوسترون در بدن افزایش یافته و در نتیجه اندازه پروستات کوچک تر میشود. اثرات درمانی فیناستراید تنها تا زمانی ادامه دارد که مصرف دارو ادامه پیدا کند.
نکته مهم: زنانی که باردار هستند یا قصد بارداری دارند، به هیچ وجه نباید از فیناستراید استفاده کنند یا به قرص های خردشده یا شکسته ی آن دست بزنند؛ فیناستراید می تواند باعث نقایص مادرزادی در جنین پسر شود.
آیا مصرف قرص فیناستراید بعد از کاشت مو مفید است؟
- جلوگیری از ریزش بیشتر مو: فیناستراید با کاهش سطح DHT، روند نازک شدن موها را در قسمت هایی که تحت درمان کاشت مو قرار نگرفته اند، کند یا متوقف می کند و به حفظ ظاهر کلی خط رویش مو کمک می کند.
- افزایش تراکم مو: با کاهش سطح DHT ، کمک به رشد بهتر مو های طبیعی و در نتیجه باعث داشتن موهای پرتر
- کمک به حفظ نتایج کاشت مو در بلند مدت: فیناستراید با کاهش ریزش و نازک شدن موهای طبیعی می تواند به ماندگاری بیشتر نتیجه کاشت مو کمک کند.
- بهبود ظاهر نهایی موها: استفاده از فیناستراید در کنار کاشت می تواند با حفظ موهای اطراف ناحیه کاشت، به ایجاد ظاهری پرتر و طبیعی تر کمک کند.
بهترین زمان برای مصرف فیناستراید چه زمانی است؟
زمان شروع مصرف فیناستراید پس از کاشت و یا حتی داروهای تقویتی بعد از کاشت مو میتواند برای دستیابی به بهترین نتیجه اهمیت داشته باشد. برخی جراحان توصیه میکنند تا زمان بهبود پوست سر، معمولاً حدود ۲ تا ۳ ماه پس از جراحی، صبر شود. این فاصله به فولیکول های کاشته شده فرصت می دهد در شرایط مناسب مستقر شوند و احتمال تحریک پوست سر حساس کاهش پیدا کند.
با این حال، بعضی پزشکان ممکن است در شرایط خاص، شروع زود تر فیناستراید را توصیه کنند تا از ادامه ریزش مو جلوگیری شود. بنابراین بهتر است زمان شروع دارو بر اساس روند بهبودی و شرایط فردی، توسط جراح تعیین شود.
فیناستراید را میتوان در مراحل مختلف، یعنی قبل از کاشت مو، در دوران بهبودی یا حتی مدت زیادی پس از کاشت شروع کرد. مصرف این دارو برای زنان در سن باروری به دلیل احتمال ایجاد خطر برای جنین در حال رشد توصیه نمی شود. همچنین معمولاً توصیه نمیشود فردی که تاکنون فیناستراید مصرف نکرده است، برای نخستین بار درست چند روز قبل از جراحی آن را شروع کند.
نکات پیش از مصرف فیناستراید
پیش از تصمیم گیری برای مصرف هر دارو، باید خطرات احتمالی آن در برابر فواید درمانی سنجیده شود؛ تصمیمی که با هم فکری شما و پزشک معالج گرفته می شود. در مورد داروی فیناستراید، توجه به موارد زیر ضروری است:
- حساسیت ها: در صورت داشتن هرگونه سابقه واکنش غیرعادی یا حساسیت به این دارو یا سایر داروها، موضوع را با پزشک در میان بگذارید. همچنین اگر به غذاها، رنگ های خوراکی، مواد نگهدارنده یا حیوانات حساسیت دارید، به کادر درمان اطلاع دهید. در خصوص محصولات بدون نسخه نیز برچسب و ترکیبات روی بسته بندی را با دقت مطالعه کنید.
- کودکان: مصرف فیناستراید در کودکان و نوجوانان مجاز نیست؛ زیرا ایمنی و اثربخشی این دارو در این رده سنی هنوز به اثبات نرسیده است.
- سالمندان: مطالعات مناسبی که تاکنون انجام شده، هیچ مشکل یا محدودیت خاصی را برای مصرف فیناستراید در افراد مسن و سالمند نشان نداده است.
- دوران شیردهی: مطالعات کافی در مورد خطرات احتمالی مصرف این دارو در زنان برای نوزاد شیرخوار وجود ندارد؛ بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی نیازمند بررسی دقیق خطرات در برابر منافع درمانی توسط پزشک است (اگرچه زنان به طور کلی نباید از این دارو استفاده کنند).
نحوه قطع مصرف فیناستراید
با قطع مصرف فیناستراید، سطح DHT سریع دوباره افزایش پیدا می کند و ممکن است ریزش موی ارثی در قسمتهای کاشته نشده از سر دوباره ادامه پیدا کند.
این مسئله روی گرافت های کاشته شده که نسبت به DHT مقاوم هستند تأثیری ندارد؛ اما موهای طبیعی و غیرکاشته شده ممکن است همچنان در معرض ریزش قرار داشته باشند. اگر دچار عارضه شدید، بدون مشورت پزشک دارو را خودسرانه قطع نکنید. ابتدا درباره گزینه های قطع یا تغییر درمان با پزشک صحبت کنید.
ریزش مو بعد از قطع فیناستراید
درمانهای مورد تأیید FDA برای ریزش مو، مانند فیناستراید، میتوانند از کمپشت شدن شدید موها ناشی از طاسی با الگوی مردانه جلوگیری کنند. مشاهده نتایج این داروی ضدریزش ممکن است چندین ماه طول بکشد؛ به همین دلیل داشتن صبر و استمرار بسیار مهم است. اما قطع مصرف فیناستراید پس از ماهها استفاده، چه عواقبی به همراه دارد؟
بهطور کلی، با قطع مصرف فیناستراید، روند ریزش مو دوباره از سر گرفته میشود؛ زیرا سطح هورمون دیهیدروتستوسترون (DHT) در پوست سر به همان مقدار پیش از شروع درمان بازمیگردد.
وقتی مصرف فیناستراید را قطع میکنید چه اتفاقی میافتد؟
پس از قطع مصرف فیناستراید و دفع کامل بقایای آن از بافتهای بدن، اثرات این دارو نیز ظرف مدت کوتاهی متوقف میشود.
نیمهعمر فیناستراید حدود ۶ ساعت است؛ هرچند بسته به نحوه متابولیسم دارو در بدن افراد مختلف، این بازه میتواند تقریباً بین ۳ تا ۱۶ ساعت متغیر باشد. در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر، این مقدار نیمهعمر نسبتاً کوتاه به حساب میآید.
منظور از نیمهعمر، مدتزمانی است که طول میکشد تا نیمی از دارو از بدن خارج شود. معمولاً پس از گذشت ۴ تا ۵ برابرِ نیمهعمر، دارو کاملاً از سیستم بدن پاکسازیشده در نظر گرفته میشود؛ بنابراین تقریباً در تمام افراد، فیناستراید ظرف ۳ روز بهطور کامل از بدن دفع میشود.
عوارض قرص فیناستراید در مردان
فیناستراید معمولاً برای اکثر افراد قابل تحمل است، اما برخی مردان ممکن است دچار عوارضی مانند کاهش میل جنسی، کاهش حجم مایع منی یا اختلال نعوظ شوند.
در موارد نادر نیز عوارضی با عنوان سندرم پس از فیناستراید مطرح شده است که به باقی ماندن برخی عوارض پس از قطع دارو اشاره دارد. این عوارض شایع نیستند و بیشتر مردان دچار عوارض ماندگار نمیشوند. با این حال، بهتر است پیش از شروع مصرف، شرایط و عوامل خطر فردی خود را با پزشک در میان بگذارید؛ به خصوص اگر سابقه بیماریهای حساس به هورمون دارید.
عوارض احتمالی فیناستراید پس از کاشت مو
هر دارو در کنار اثرات درمانی خود ممکن است عوارض ناخواستهای نیز به همراه داشته باشد. اگرچه همه این عوارض در یک فرد رخ نمیدهند، اما در صورت بروز ممکن است نیازمند مراقبتهای پزشکی باشند.
در صورت بروز هر یک از عوارض زیر، بلافاصله به پزشک خود اطلاع دهید:
عوارض شایعتر:
- لرز
- عرق سرد
- گیجی و منگی
- سرگیجه، احساس ضعف یا سبکی سر هنگام بلند شدن ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته
عوارض با شیوع کمتر:
- نفخ یا تورم در صورت، دستها، بازوها، ساق پا یا مچ پا
- بزرگ شدن و حساسیت سینهها
- کهیر، جوشهای پوستی، خارش یا بثورات جلدی
- افزایش سریع وزن
- قرمزی پوست
- ورم لبها و صورت
- احساس سوزنسوزن شدن یا گزگز در دستها و پاها
- افزایش یا کاهش وزن غیرعادی
- عوارض با شیوع نامشخص:
- ترشح شفاف یا خونی از نوک سینه
- فرورفتگی پوست سینه
- فرورفتگی نوک سینه (نوک سینه معکوس)
- لمس توده در سینه یا زیر بغل
- پوسته پوسته شدن مداوم نوک سینه
- قرمزی یا تورم سینه
- زخمی روی پوست سینه که بهبود نمییابد
برخی عوارض معمولاً نیازی به پیگیری فوری پزشکی ندارند؛ این علائم ممکن است در طول دوره درمان و همزمان با عادت کردن بدن به دارو بهمرور برطرف شوند. همچنین پزشک میتواند راهکارهایی برای پیشگیری یا کاهش این اثرات ارائه دهد. اگر عوارض زیر تداوم پیدا کردند، آزاردهنده شدند یا درباره آنها سؤالی دارید، با پزشک خود مشورت کنید:
عوارض شایعتر:
- کاهش میل جنسی
- ناتوانی در ایجاد یا حفظ نعوظ
- اختلال یا کاهش در عملکرد و توانایی جنسی
- عوارض با شیوع کمتر:
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- خوابآلودگی یا احساس رخوت غیرعادی
- عطسه
- عوارض با شیوع کمتر یا نادر:
- کمردرد
- کاهش حجم مایع منی
- اسهال
- سرگیجه خفیف
- سردرد
- درد معده یا دلدرد
عوارض با شیوع نامشخص:
- درد بیضه
ممکن است عوارض دیگری نیز در برخی بیماران بروز کند که در این فهرست نیامده است. در صورت مشاهده هرگونه تغییر یا عارضه غیرعادی، اگر در کلینیک ایرانیان کاشت مو انجام داده اید حتما با دکتر کاشت مو خود مشاوره داشته باشید و زیر نظر دکتر دارو را مصرف و یا قطع کنید.
آیا مصرف طولانی مدت فیناستراید بی خطر است؟
فیناستراید برای جلوگیری از ریزش مو باید همواره در بدن در گردش باشد؛ بنابراین اگر هدفتان جلوگیری از کم پشت شدن موهاست، باید آن را روزانه مصرف کنید.
این موضوع برای بسیاری از مردان به معنای مصرف چندین ساله یا چند دهه ای است. با این حال، مطالعات نشان می دهند که فیناستراید برای استفاده طولانی مدت ایمن است.
یک کارآزمایی بالینی در سال ۲۰۱۶ روی ۱۹ هزار مرد که به مدت هفت سال فیناستراید مصرف کرده بودند، نشان داد که شواهد بسیار ناچیزی از عوارض طولانی مدت این دارو وجود دارد. البته گزارش هایی مبنی بر افزایش جزئی در خطر ابتلا به نوع پیشرفته سرطان پروستات در مردان بالای ۵۵ سال ثبت شده است (۱.۸ درصد با دوز روزانه ۵ میلیگرم در مقایسه با ۱ درصد در گروه دارونما).
باید در نظر داشت که این دوز (۵ میلیگرم) بسیار بالاتر از دوز معمولی ۱ میلیگرمی است که برای ریزش مو تجویز میشود. همچنین این ریسک متوجه کل دسته دارویی مهارکننده های ۵-آلفا ردوکتاز (شامل پروسکار، آوودارت، پروپشیا و جالین با ترکیبات ژنریک فیناستراید و دوتاستراید) است.
