فیناستراید چیست؟
فیناستراید برای درمان مردانی تجویز می شود که دچار علائم بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) یا ریزش مو با الگوی مردانه (آلوپسی آندروژنتیک) هستند. بزرگی خوش خیم پروستات ناشی از افزایش حجم غده پروستات است. مردان مبتلا به این عارضه معمولاً با مشکلاتی مانند دشواری در دفع ادرار، کاهش شدت جریان ادرار، تاخیر در شروع ادرار و نیاز مکرر به بیدار شدن در طول شب برای ادرار مواجه می شوند. Finasteride for Hair Loss
فیناستراید شدت این علائم را کاهش میدهد و نیاز به انجام جراحی پروستات را کمتر می کند. این دارو ممکن است به‌تنهایی یا همراه با داروهای دیگر، مانند آلفابلاکرها (دوکسازوسین با نام تجاری کاردورا)، برای درمان BPH تجویز شود. در مردان مبتلا به ریزش مو، فیناستراید موجب افزایش تعداد موهای سر می شود، اما تاثیری بر حجم موهای بدن ندارد.۱
فیناستراید با مهار عملکرد آنزیمی به نام ۵-آلفا ردوکتاز عمل می کند. این آنزیم تستوسترون را به هورمون دیگری تبدیل می کند که باعث رشد پروستات می شود. با مهار آن، سطح تستوسترون در بدن افزایش یافته و در نتیجه اندازه پروستات کوچک تر می‌شود. اثرات درمانی فیناستراید تنها تا زمانی ادامه دارد که مصرف دارو ادامه پیدا کند.
نکته مهم: زنانی که باردار هستند یا قصد بارداری دارند، به هیچ وجه نباید از فیناستراید استفاده کنند یا به قرص های خردشده یا شکسته ی آن دست بزنند؛ فیناستراید می تواند باعث نقایص مادرزادی در جنین پسر شود.
فیناستراید برای ریزش مو با الگوی مردانه
فیناستراید یکی از پرمطالعه‌ترین و معتبرترین داروهای موجود برای درمان آلوپسی آندروژنتیک مردانه (ریزش مو با الگوی مردانه) است.
این دارو یک مهارکننده نسخه‌ای آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز است که تبدیل تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون (DHT) را کاهش میدهد. در مردانی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند، هورمون DHT عامل اصلی تحلیل و کوچک شدن پیش‌رونده فولیکول‌های موی پوست سر (مینیاتوریزاسیون) است که مشخصه اصلی ریزش موی آندروژنتیک به شمار می‌رود. Clinical dose ranging studies with finasteride, a type 2 5 alpha reductase inhibitor, in men with male pattern hair loss
فیناستراید فولیکول‌های موی جدیدی ایجاد نمی‌کند و تمایل ژنتیکی به ریزش مو را به‌طور کامل ریشه‌کن نمی‌سازد. نقش اصلی این دارو کند کردن یا متوقف کردن روند تحلیل فولیکول‌ها، حفظ موهای موجود و در بسیاری از مردان، افزایش ضخامت و رشد موهای ضعیف‌شده است.
مکانیسم اثر قرص فیناستراید برای ریزش مو
تستوسترون می‌تواند توسط آنزیم‌هایی به نام ۵-آلفا ردوکتاز به دی‌هیدروتستوسترون (DHT) تبدیل شود. فیناستراید به‌طور انتخابی شکلی از این آنزیم را مهار می‌کند که بیشترین نقش را در تولید DHT در درون فولیکول مو و غده پروستات دارد.
مردان مبتلا به آلوپسی آندروژنتیک لزوماً دارای سطوح غیرعادی و بالای تستوسترون یا DHT نیستند؛ بلکه مشکل اساسی، حساسیت ژنتیکی فولیکول‌های مستعد به پیام‌رسانی آندروژن‌هاست. با قرارگیری مکرر این فولیکول‌ها در معرض DHT، فاز رشد مو (آناژن) کوتاه‌تر شده و تارها به‌تدریج نازک‌تر، کوتاه‌تر و کم‌پشت‌تر می‌شوند. این فرآیند تحت عنوان «مینیاتوریزه شدن فولیکول» شناخته می‌شود.
فیناستراید با کاهش سطح DHT، این روند تخریبی را کند یا متوقف می‌سازد. در یک مطالعه تعیین دوز، مصرف روزانه ۱ میلی‌گرم فیناستراید پس از ۴۲ روز توانست DHT پوست سر را حدود ۶۴ درصد و DHT سرم خون را تقریباً ۷۱ درصد کاهش دهد. Label: PROPECIA- finasteride tablet, film coated
فیناستراید سطح تستوسترون را سرکوب نمی‌کند؛ بلکه میانگین تستوسترون در گردش و سطح استرادیول پس از شروع درمان ممکن است افزایش اندکی داشته باشد، اما این مقادیر به‌طور کلی در محدوده فیزیولوژیک طبیعی باقی می‌مانند.
آیا فیناستراید روی خط رویش مو و فرق سر (تاج سر) اثر دارد؟
فیناستراید اغلب با درمان ریزش مو در ناحیه تاج یا فرق سر (Vertex) شناخته می‌شود، زیرا بسیاری از کارآزمایی‌های بالینی اولیه منحصراً بر این ناحیه متمرکز بودند. با این حال، پژوهش‌های بالینی اثربخشی و فواید آن را در نواحی جلوی سر (فرونتال) و بخش میانی جلوی پوست سر نیز به اثبات رسانده‌اند.
فیناستراید می‌تواند روند ریزش را کُند کرده و رشد مو را در این نواحی بهبود ببخشد؛ اما برچسب‌های مورد تأیید FDA اثربخشی قطعی و مشخصی را برای عقب‌رفتگی شقیقه‌ها ادعا نمی‌کنند. نباید انتظار رشد مجدد مو در شقیقه‌هایی که به شدت خالی شده‌اند یا نواحی‌ای که فولیکول‌های آن‌ها دچار تحلیل و مینیاتوریزاسیون پیشرفته شده‌اند را داشت. FDA approval letter
فیناستراید می‌تواند به حفظ موهای آسیب‌پذیر بخش جلوی سر کمک کند، اما حفظ موهای موجود با ترمیم و رویش مجدد چشمگیر یکسان نیست. هرچه درمان زودتر آغاز شود، زمانی که هنوز فولیکول‌های ضعیف‌شده اما زنده وجود دارند، شانس و پتانسیل بیشتری برای حفظ تار‌های مو وجود خواهد داشت.
آیا مصرف قرص فیناستراید بعد از کاشت مو مفید است؟
عدم مصرف فیناستراید بعد از کاشت مو و یا مصرف آن بدون مشورت پزشک ممکن است در رشد موهای پیوندی اختلال ایجاد کند، بنابراین حتما با پزشک معالج خود صحبت کنید.
- جلوگیری از ریزش بیشتر مو: فیناستراید با کاهش سطح DHT، روند نازک شدن موها را در قسمت هایی که تحت درمان کاشت مو قرار نگرفته اند، کند یا متوقف می کند و به حفظ ظاهر کلی خط رویش مو کمک می کند.
- افزایش تراکم مو: با کاهش سطح DHT ، کمک به رشد بهتر مو های طبیعی و در نتیجه باعث داشتن موهای پرتر
- کمک به حفظ نتایج کاشت مو در بلند مدت: فیناستراید با کاهش ریزش و نازک شدن موهای طبیعی می تواند به ماندگاری بیشتر نتیجه کاشت مو کمک کند.
- بهبود ظاهر نهایی موها: استفاده از فیناستراید در کنار کاشت می تواند با حفظ موهای اطراف ناحیه کاشت، به ایجاد ظاهری پرتر و طبیعی تر کمک کند.
بهترین زمان برای مصرف فیناستراید چه زمانی است؟
زمان شروع مصرف فیناستراید پس از کاشت و یا حتی داروهای تقویتی بعد از کاشت مو می‌تواند برای دستیابی به بهترین نتیجه اهمیت داشته باشد. برخی جراحان توصیه می‌کنند تا زمان بهبود پوست سر، معمولاً حدود ۲ تا ۳ ماه پس از جراحی، صبر شود. این فاصله به فولیکول های کاشته شده فرصت می دهد در شرایط مناسب مستقر شوند و احتمال تحریک پوست سر حساس کاهش پیدا کند.
با این حال، بعضی پزشکان ممکن است در شرایط خاص، شروع زود تر فیناستراید را توصیه کنند تا از ادامه ریزش مو جلوگیری شود. بنابراین بهتر است زمان شروع دارو بر اساس روند بهبودی و شرایط فردی، توسط جراح تعیین شود.
فیناستراید را می‌توان در مراحل مختلف، یعنی قبل از کاشت مو، در دوران بهبودی یا حتی مدت زیادی پس از کاشت شروع کرد. مصرف این دارو برای زنان در سن باروری به دلیل احتمال ایجاد خطر برای جنین در حال رشد توصیه نمی شود. همچنین معمولاً توصیه نمی‌شود فردی که تاکنون فیناستراید مصرف نکرده است، برای نخستین بار درست چند روز قبل از جراحی آن را شروع کند.
نکات پیش از مصرف فیناستراید
پیش از تصمیم گیری برای مصرف هر دارو، باید خطرات احتمالی آن در برابر فواید درمانی سنجیده شود؛ تصمیمی که با هم فکری شما و پزشک معالج گرفته می شود. در مورد داروی فیناستراید، توجه به موارد زیر ضروری است:
- حساسیت ها: در صورت داشتن هرگونه سابقه واکنش غیرعادی یا حساسیت به این دارو یا سایر داروها، موضوع را با پزشک در میان بگذارید. همچنین اگر به غذاها، رنگ های خوراکی، مواد نگهدارنده یا حیوانات حساسیت دارید، به کادر درمان اطلاع دهید. در خصوص محصولات بدون نسخه نیز برچسب و ترکیبات روی بسته بندی را با دقت مطالعه کنید.
- کودکان: مصرف فیناستراید در کودکان و نوجوانان مجاز نیست؛ زیرا ایمنی و اثربخشی این دارو در این رده سنی هنوز به اثبات نرسیده است.
- سالمندان: مطالعات مناسبی که تاکنون انجام شده، هیچ مشکل یا محدودیت خاصی را برای مصرف فیناستراید در افراد مسن و سالمند نشان نداده است.
- دوران شیردهی: مطالعات کافی در مورد خطرات احتمالی مصرف این دارو در زنان برای نوزاد شیرخوار وجود ندارد؛ بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی نیازمند بررسی دقیق خطرات در برابر منافع درمانی توسط پزشک است (اگرچه زنان به طور کلی نباید از این دارو استفاده کنند).
ماینوکسیدیل و فیناستراید برای ریزش مو
فیناستراید و ماینوکسیدیل از طریق دو مکانیسم کاملاً متفاوت عمل می‌کنند:
- فیناستراید: با کاهش سطح دی‌هیدروتستوسترون (DHT)، مستقیماً روند تحلیل فولیکول‌ها را که ناشی از اثر آندروژن‌هاست مهار می‌کند.
- ماینوکسیدیل: به عنوان یک محرک رشد مو عمل می‌کند و تأثیر مستقیمی بر کاهش سطح DHT ندارد.
به همین دلیل، این دو دارو می‌توانند نقش مکمل یکدیگر را ایفا کنند. پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند که درمان ترکیبی در مقایسه با مصرف هر یک از داروها به‌تنهایی، می‌تواند میانگین بهبود و رویش بهتری در برخی از مردان ایجاد نماید.
با این حال، همه افراد لزوماً به هر دو دارو نیاز ندارند و افزودن داروی دیگر صرفاً به دلیل در دسترس بودن آن، همواره بهترین راهبرد درمانی نیست.
فردی که روند ریزش موی او تنها با مصرف فیناستراید تثبیت شده و از نتایج راضی است، دلیل چندانی برای پیچیده‌تر کردن رژیم درمانی خود ندارد. در مقابل، فردی که خواهان رویش موی بیشتر است یا پاسخ درمانی کاملی از یک دارو دریافت نکرده، می‌تواند درباره شروع درمان ترکیبی با پزشک خود مشورت کند.
نحوه قطع مصرف فیناستراید
با قطع مصرف فیناستراید، سطح DHT سریع دوباره افزایش پیدا می کند و ممکن است ریزش موی ارثی در قسمت‌های کاشته نشده از سر دوباره ادامه پیدا کند.
این مسئله روی گرافت های کاشته شده که نسبت به DHT مقاوم هستند تأثیری ندارد؛ اما موهای طبیعی و غیرکاشته شده ممکن است همچنان در معرض ریزش قرار داشته باشند. اگر دچار عارضه شدید، بدون مشورت پزشک دارو را خودسرانه قطع نکنید. ابتدا درباره گزینه های قطع یا تغییر درمان با پزشک صحبت کنید.
ریزش مو بعد از قطع فیناستراید
درمان‌های مورد تأیید FDA برای ریزش مو، مانند فیناستراید، می‌توانند از کم‌پشت شدن شدید موها ناشی از طاسی با الگوی مردانه جلوگیری کنند. مشاهده نتایج این داروی ضدریزش ممکن است چندین ماه طول بکشد؛ به همین دلیل داشتن صبر و استمرار بسیار مهم است. اما قطع مصرف فیناستراید پس از ماه‌ها استفاده، چه عواقبی به همراه دارد؟
به‌طور کلی، با قطع مصرف فیناستراید، روند ریزش مو دوباره از سر گرفته می‌شود؛ زیرا سطح هورمون دی‌هیدروتستوسترون (DHT) در پوست سر به همان مقدار پیش از شروع درمان بازمی‌گردد.
وقتی مصرف فیناستراید را قطع می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟
پس از قطع مصرف فیناستراید و دفع کامل بقایای آن از بافت‌های بدن، اثرات این دارو نیز ظرف مدت کوتاهی متوقف می‌شود.
نیمه‌عمر فیناستراید حدود ۶ ساعت است؛ هرچند بسته به نحوه متابولیسم دارو در بدن افراد مختلف، این بازه می‌تواند تقریباً بین ۳ تا ۱۶ ساعت متغیر باشد. در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر، این مقدار نیمه‌عمر نسبتاً کوتاه به حساب می‌آید.
منظور از نیمه‌عمر، مدت‌زمانی است که طول می‌کشد تا نیمی از دارو از بدن خارج شود. معمولاً پس از گذشت ۴ تا ۵ برابرِ نیمه‌عمر، دارو کاملاً از سیستم بدن پاکسازی‌شده در نظر گرفته می‌شود؛ بنابراین تقریباً در تمام افراد، فیناستراید ظرف ۳ روز به‌طور کامل از بدن دفع می‌شود.
عوارض قرص فیناستراید در مردان
فیناستراید معمولاً برای اکثر افراد قابل تحمل است، اما برخی مردان ممکن است دچار عوارضی مانند کاهش میل جنسی، کاهش حجم مایع منی یا اختلال نعوظ شوند.
در موارد نادر نیز عوارضی با عنوان سندرم پس از فیناستراید مطرح شده است که به باقی ماندن برخی عوارض پس از قطع دارو اشاره دارد. این عوارض شایع نیستند و بیشتر مردان دچار عوارض ماندگار نمی‌شوند. با این حال، بهتر است پیش از شروع مصرف، شرایط و عوامل خطر فردی خود را با پزشک در میان بگذارید؛ به خصوص اگر سابقه بیماری‌های حساس به هورمون دارید.
عوارض احتمالی فیناستراید پس از کاشت مو
هر دارو در کنار اثرات درمانی خود ممکن است عوارض ناخواسته‌ای نیز به همراه داشته باشد. اگرچه همه این عوارض در یک فرد رخ نمی‌دهند، اما در صورت بروز ممکن است نیازمند مراقبت‌های پزشکی باشند.
در صورت بروز هر یک از عوارض زیر، بلافاصله به پزشک خود اطلاع دهید:
عوارض شایع‌تر:
- لرز
- عرق سرد
- گیجی و منگی
- سرگیجه، احساس ضعف یا سبکی سر هنگام بلند شدن ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته
عوارض با شیوع کمتر:
- نفخ یا تورم در صورت، دست‌ها، بازوها، ساق پا یا مچ پا
- بزرگ شدن و حساسیت سینه‌ها
- کهیر، جوش‌های پوستی، خارش یا بثورات جلدی
- افزایش سریع وزن
- قرمزی پوست
- ورم لب‌ها و صورت
- احساس سوزن‌سوزن شدن یا گزگز در دست‌ها و پاها
- افزایش یا کاهش وزن غیرعادی
- عوارض با شیوع نامشخص:
- ترشح شفاف یا خونی از نوک سینه
- فرورفتگی پوست سینه
- فرورفتگی نوک سینه (نوک سینه معکوس)
- لمس توده در سینه یا زیر بغل
- پوسته پوسته شدن مداوم نوک سینه
- قرمزی یا تورم سینه
- زخمی روی پوست سینه که بهبود نمی‌یابد
برخی عوارض معمولاً نیازی به پیگیری فوری پزشکی ندارند؛ این علائم ممکن است در طول دوره درمان و هم‌زمان با عادت کردن بدن به دارو به‌مرور برطرف شوند. همچنین پزشک می‌تواند راهکارهایی برای پیشگیری یا کاهش این اثرات ارائه دهد. اگر عوارض زیر تداوم پیدا کردند، آزاردهنده شدند یا درباره آن‌ها سؤالی دارید، با پزشک خود مشورت کنید:
عوارض شایع‌تر:
- کاهش میل جنسی
- ناتوانی در ایجاد یا حفظ نعوظ
- اختلال یا کاهش در عملکرد و توانایی جنسی
- عوارض با شیوع کمتر:
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- خواب‌آلودگی یا احساس رخوت غیرعادی
- عطسه
- عوارض با شیوع کمتر یا نادر:
- کمردرد
- کاهش حجم مایع منی
- اسهال
- سرگیجه خفیف
- سردرد
- درد معده یا دل‌درد
عوارض با شیوع نامشخص:
- درد بیضه
ممکن است عوارض دیگری نیز در برخی بیماران بروز کند که در این فهرست نیامده است. در صورت مشاهده هرگونه تغییر یا عارضه غیرعادی، اگر در کلینیک ایرانیان کاشت مو انجام داده اید حتما با دکتر کاشت مو خود مشاوره داشته باشید و زیر نظر دکتر دارو را مصرف و یا قطع کنید.
آیا مصرف طولانی مدت فیناستراید بی خطر است؟
فیناستراید برای جلوگیری از ریزش مو باید همواره در بدن در گردش باشد؛ بنابراین اگر هدفتان جلوگیری از کم پشت شدن موهاست، باید آن را روزانه مصرف کنید.
این موضوع برای بسیاری از مردان به معنای مصرف چندین ساله یا چند دهه ای است. با این حال، مطالعات نشان می دهند که فیناستراید برای استفاده طولانی مدت ایمن است.
یک کارآزمایی بالینی در سال ۲۰۱۶ روی ۱۹ هزار مرد که به مدت هفت سال فیناستراید مصرف کرده بودند، نشان داد که شواهد بسیار ناچیزی از عوارض طولانی مدت این دارو وجود دارد. البته گزارش هایی مبنی بر افزایش جزئی در خطر ابتلا به نوع پیشرفته سرطان پروستات در مردان بالای ۵۵ سال ثبت شده است (۱.۸ درصد با دوز روزانه ۵ میلی‌گرم در مقایسه با ۱ درصد در گروه دارونما).
باید در نظر داشت که این دوز (۵ میلی‌گرم) بسیار بالاتر از دوز معمولی ۱ میلی‌گرمی است که برای ریزش مو تجویز می‌شود. همچنین این ریسک متوجه کل دسته دارویی مهارکننده های ۵-آلفا ردوکتاز (شامل پروسکار، آوودارت، پروپشیا و جالین با ترکیبات ژنریک فیناستراید و دوتاستراید) است.
