هدف اصلی واکسن گاردیسان، پیشگیری از ابتلای اولیه به HPV و در نتیجه کاهش خطر بروز بیماری های جدی مرتبط با این ویروس، از جمله زگیل تناسلی و برخی سرطان ها می باشد. به این صورت که تزریق این واکسن نقش مهمی در حفظ سلامت بلندمدت افراد ایفا می کند. به ویژه زمانی که در سن مناسب و طبق توصیه پزشک انجام شود.
مکانیسم اثر واکسن گاردیسان
واکسن گاردیسان چهارظرفیتی که در کلینیک زیبایی ایرانیان تزریق می شود، برخلاف تصور بعضی افراد حاوی ویروس زنده یا غیرفعال HPV نیست و به هیچ وجه باعث ابتلا به عفونت HPV نمی شود. در واقع می توان گفت پایه عملکرد این واکسن بر اساس ساختارهایی به نام ذرات شبه ویروسی می باشد که این ذرات از پروتئین های سطحی ویروس HPV ساخته شده اند و شباهت زیادی به خود ویروس دارند. اما کاملاً بی خطر هستند.
در ترکیب واکسن گاردیسان از پروتئین سطحی L1 مربوط به چهار نوع مهم HPV یعنی تیپ های 6، 11، 16 و 18 استفاده شده است. پس از تزریق واکسن سیستم ایمنی بدن این پروتئین ها را به عنوان عامل خارجی شناسایی کرده و شروع به تولید آنتی بادی های محافظتی می نماید.
به این ترتیب اگر فرد واکسینه شده در آینده با ویروس واقعی HPV مواجه شود سیستم ایمنی او از قبل آماده است و می تواند خیلی سریع واکنش نشان دهد. این آمادگی باعث می شود یا از ایجاد عفونت جلوگیری شده یا شدت آن به طور قابل توجهی کاهش پیدا کند و در نهایت خطر بروز عوارض جدی مرتبط با HPV کمتر شود.
موارد مصرف واکسن گاردیسان
واکسن گاردیسان چهارظرفیتی به طور مشخص برای محافظت بدن در برابر چهار نوع مهم و شایع ویروس HPV طراحی شده است؛ ویروس هایی که نقش اصلی در بروز زگیل تناسلی و برخی سرطان ها دارند.
HPV نوع 6 و 11
این دو نوع از شایع ترین انواع HPV هستند و عامل حدود ۹۰ درصد زگیل های تناسلی در زنان و مردان محسوب می شوند. زگیل هایی که اگرچه معمولاً خوش خیم اند اما می توانند آزاردهنده، عودکننده و از نظر روانی و اجتماعی مشکل ساز باشند.
تماس با ما
HPV نوع 16 و 18
این دو نوع جزو پرخطرترین انواع HPV هستند که حدود ۷۰ درصد موارد سرطان دهانه رحم را ایجاد می کنند. علاوه بر آن سهم قابل توجهی در بروز سرطان های مرتبط با HPV در نواحی دیگر بدن مانند واژن، مقعد، آلت تناسلی مردان و همچنین ناحیه دهان و حلق (از جمله لوزه ها و قاعده زبان) دارند.
به همین دلیل واکسن گاردیسان چهارظرفیتی به عنوان یک ابزار پیشگیری اولیه و مؤثر برای کاهش خطر ابتلا به زگیل تناسلی و سرطان های شایع ناشی از HPV شناخته می شود.
چه کسانی کاندید دریافت واکسن گاردیسان هستند؟
بر اساس توصیه سازمان ها و مراکز معتبر بین المللی مانند CDC تزریق واکسن گاردیسان چهارظرفیتی (یا سایر واکسن های HPV) برای گروه های زیر پیشنهاد می شود:
تزریق روتین
برای همه دختران و پسران در سن ۱۱ یا ۱۲ سالگی توصیه می شود و حتی می توان واکسیناسیون را از ۹ سالگی شروع کرد. در این سنین پاسخ سیستم ایمنی قوی تر بوده و معمولاً فرد هنوز در معرض ویروس HPV قرار نگرفته است. به همین دلیل اثربخشی واکسن در بالاترین حد خود قرار دارد.
تزریق تکمیلی
برای تمام افرادی که تا ۲۶ سالگی واکسن HPV را دریافت نکرده اند یا دوره واکسیناسیون آن ها ناقص مانده واکسن گاردیسان می تواند به عنوان یک تزریق تکمیلی در نظر گرفته شود. تکمیل واکسیناسیون در این بازه سنی همچنان می تواند محافظت قابل توجهی ایجاد کند.
واکسیناسیون با تأخیر
برای برخی بزرگسالان ۲۷ تا ۴۵ ساله که قبلاً واکسینه نشده اند تزریق واکسن گاردیسان می تواند عملکرد مناسبی باشد. در این گروه ممکن است فرد قبلاً در معرض HPV قرار گرفته باشد. بنابراین میزان اثربخشی واکسن کمتر است؛ اما همچنان می تواند برای افرادی که در معرض خطر ابتلا به عفونت جدید هستند (مثلاً به دلیل داشتن شریک جنسی جدید) مفید باشد.
نکته مهم این است که واکسن گاردیسان چهارظرفیتی هم برای زنان و هم برای مردان توصیه می شود. مردان نیز می توانند به زگیل تناسلی و سرطان های مرتبط با HPV (مانند سرطان مقعد، آلت تناسلی و دهان و حلق) مبتلا شوند و همچنین نقش مهمی در انتقال ویروس به شریک جنسی خود دارند.
نحوه تزریق و دوزهای واکسن گاردیسان
واکسن گاردیسان چهارظرفیتی به صورت تزریق عضلانی انجام می شود و معمولاً در عضله دلتوئید بازو تزریق می گردد. تعداد دوزهای موردنیاز این واکسن به سن شروع واکسیناسیون و وضعیت سیستم ایمنی فرد بستگی دارد.
افراد ۹ تا ۱۴ ساله
در این گروه سنی معمولاً ۲ دوز واکسن کافی است. دوز دوم بین ۶ تا ۱۲ ماه بعد از تزریق دوز اول انجام می شود. در این سنین پاسخ سیستم ایمنی قوی تر می باشد. به همین دلیل تعداد دوز کمتر هم محافظت مناسبی ایجاد می کند.
افراد ۱۵ تا ۴۵ ساله (و افراد دارای نقص ایمنی در هر سنی)
این افراد به ۳ دوز واکسن نیاز دارند. برنامه تزریق معمول به این صورت است:
- دوز اول در زمان شروع، دوز دوم۱ تا ۲ ماه بعد و دوز سوم ۶ ماه پس از دوز اول تزریق می شود.
- برای رسیدن به بیشترین میزان محافظت بسیار مهم است که همه دوزهای توصیه شده واکسن گاردیسان چهارظرفیتی به طور کامل و طبق برنامه تزریق شوند.
اثربخشی واکسن گاردیسان
نتایج مطالعات بالینی گسترده و همچنین بررسی های انجام شده در دنیای واقعی نشان می دهد که واکسن گاردیسان چهارظرفیتی اثربخشی بسیار بالایی در پیشگیری از عفونت های پایدار HPV، ضایعات پیش سرطانی و زگیل های تناسلی ناشی از چهار نوع هدف ویروس دارد؛ به ویژه در افرادی که پیش از واکسیناسیون به این انواع HPV آلوده نشده اند.
بر اساس این مطالعات میزان اثربخشی واکسن بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد گزارش شده است. همچنین در کشورهایی که برنامه واکسیناسیون HPV به طور گسترده اجرا شده، کاهش چشمگیری در شیوع زگیل های تناسلی و ضایعات پیش سرطانی دهانه رحم مشاهده شده است.
محافظتی که واکسن گاردیسان چهارظرفیتی ایجاد می کند طولانی مدت بوده که طبق شواهد علمی فعلی، پس از تکمیل دوره واکسیناسیون اولیه نیازی به تزریق دوز یادآور (بوستر) وجود ندارد.
ایمنی تایید شده واکسن گاردیسان
ایمنی واکسن گاردیسان چهارظرفیتی به طور گسترده توسط سازمان های مسئول و مراجع معتبر دارویی بررسی و تأیید شده است.
عوارض جانبی شایع واکسن گاردیسان
شایع ترین عوارض تزریق واکسن گاردیسان شامل درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق، سردرد خفیف، تب خفیف، حالت تهوع، سرگیجه یا گاهی غش کردن می باشد. لازم به گفتن است که غش کردن بیشتر در نوجوانان دیده می شود و این عارضه معمولاً به اضطراب ناشی از تزریق مربوط است نه خود واکسن.
نکات مهم در مورد واکسن گاردیسان
پیشگیری، نه درمان
واکسن گاردیسان چهارظرفیتی یک واکسن پیشگیرانه می باشد. یعنی برای جلوگیری از ابتلا به عفونت های جدید HPV طراحی شده و هیچ گونه نقش درمانی ندارد. بنابراین اگر فردی از قبل به HPV آلوده بوده یا دچار زگیل تناسلی یا سرطان های مرتبط شده باشد تزریق واکسن نمی تواند این بیماری ها را درمان کند.
عدم پوشش کامل
واکسن گاردیسان فقط در برابر ۴ نوع مشخص HPV (۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸) ایمنی ایجاد می کند و سایر انواع این ویروس را پوشش نمی دهد. همچنین این واکسن هیچ محافظتی در برابر دیگر بیماری های مقاربتی مانند HIV، کلامیدیا، سوزاک یا هرپس ایجاد نمی کند.
اهمیت غربالگری
زنانی که واکسن گاردیسان چهارظرفیتی را دریافت کرده اند همچنان باید طبق توصیه پزشک غربالگری منظم سرطان دهانه رحم (مانند پاپ اسمیر یا تست HPV) را ادامه دهند؛ زیرا واکسن جایگزین غربالگری نیست.
رابطه جنسی ایمن
حتی بعد از تزریق واکسن، استفاده از کاندوم همچنان برای کاهش خطر ابتلا به سایر انواع HPV و دیگر بیماری های مقاربتی ضروری بوده و این خود نقش مهمی در حفظ سلامت جنسی دارد.
بارداری
تزریق واکسن گاردیسان چهارظرفیتی در دوران بارداری توصیه نمی شود. هرچند مطالعات انجام شده آسیب مشخصی نشان نداده اند اما بهتر است واکسیناسیون به بعد از پایان بارداری موکول شود و دوزهای باقی مانده پس از آن تکمیل گردد.
ارتباط گاردیسان با سلامت جنسی
ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) عمدتاً از طریق تماس جنسی منتقل می شود و در نتیجه می توان گفت شایع ترین عفونت مقاربتی در جهان به شمار می رود. اما واکسن گاردیسان چهارظرفیتی ارتباط مستقیمی با سلامت جنسی دارد. زیرا هدف آن پیشگیری از عفونت با ۴ نوع شایع و پرخطر HPV می باشد که عامل بروز بیماری های مقاربتی مهم و گاهی جدی هستند.
این بیماری ها شامل زگیل های تناسلی (ناشی از HPV نوع ۶ و ۱۱) و انواع مختلف سرطان های مرتبط با HPV (ناشی از نوع ۱۶ و ۱۸) می شوند. از این رو می توان گفت آگاهی از عملکرد واکسن و همچنین محدودیت های آن به افراد کمک می کند تا تصمیم آگاهانه تری درباره سلامت جنسی خود بگیرند.
